Ev Kullanıcıları için linux
Linux, gelisimini Internet üzerinde ve Internet’ in mantigina uygun biçimde “açik” olarak gerçeklestirilen bir isletim sistemi olarak GNU (www.gnu.org) Kamu Lisansi ile dagitilmaktadir. Yani Linus Torvalds’ i saymazsak kimseye ait degildir (ki kendisi bizzat bu durumu yaratan kisidir, dolayisiyla onu sahibi saymak pek mantikli olmaz), dolayisiyla herkese aittir.
GNU Kamu Lisansi çerçevesinde kaynak kodunu dahil serbestçe degistirebilir, dagitabilir, hatta satabilirsiniz. Parayla satilan isletim sistemlerinden en temel farki budur. Çogu yerde sadece CD parasina, eger tam sürüm istiyorsaniz da çok uygun fiyatlara her türlü uygulama dahil satin almaniz mümkündür. Parali bir isletim sistemi kullanmak istedigimizde bir bilgisayari etkin bir sekilde kullanabilmek için en az 700 USD kadar bir tutari sadece yazilima vermek zorundasiniz. (Windows 98 + Office 97)
Bu rakam Türkiye sartlarinda, bir ev kullanicisi için çok fazladir ve lisanssiz kullanimin ülkemizde bu derece yaygin olmasinin en temel nedenidir. Lisanssiz kullanimin da kelimenin tam anlamiyla bir hirsizlik oldugunu söylersem yanlis sayilmaz. Sirf bu noktadan bakildiginda bile Linux kullanmak çok ama çok mantiklidir. Özellikle Red Hat temelli dagitimlar bir ev kullanicisinin ihtiyaçlarina tamamen cevap verebilecek düzeydedir. Internet ile ilgili akliniza gelen veya gelmeyen tüm uygulamalar (Netscape gibi komple bir uygulama ve daha bir çok tarayici),
Star Office gibi bir ofis paketi, dünyaca ünlü kelime islemcisi Word Perfect, Gimp gibi Adobe Photoshop’u aratmayacak son derece güçlü bir resim isleme programi, multimedya uygulamalari, film göstericisi gibi her türlü uygulama Linux için mevcuttur. (Sadece ücretsiz olanlar sayilmistir.) Bir ev kullanicisi için tek eksik tarafi piyasada MS Windows için oldugu kadar oyunun Linux için bulunmamasidir, fakat bu alanda da gelismeler yasanmaktadir (ilgilenenler için www.linuxgames.com). Birçok küçük oyunun yanisira Doom, Quake, Golgotha, Simcity’ nin mütevazi bir versiyonu, birkaç uçus simülasyonu gibi oyunlar da bulunmaktadir. (Birkaç büyük oyun sirketi Linux için de oyun üretecegini açikladi.)
Öte yandan, Linux’un ev kullanicilari için en korkutucu tarafi ise herhalde konfigüre etmektir. Fakat Gnome Projesi dahilindekiler, KDE ve Red Hat’ in gelistirdigi birtakim araçlarla kurulum dahil her türlü ayar gayet kolay ve anlasilir bir sekilde ve Türkçe yapilabilmektedir. Kullanicinin tek yapmasi gereken MS Windows’ a göre zamanin biraz daha fazla kismini yardim dosyalari ile geçirmek olacaktir. Bedava bir isletim sistemi için bu kadar çok ve detayli yardim dokümaninin bulunmasi bile hayret verici bir seydir.
Çünkü kimse bu yardim dokümanlarini herhangi bir maddi çikar karsiligi yazmamistir. Linux’un yardim dosyalarinda bulunamayacak sorun, çok detayli durumlar için geçerlidir, ki bu da zaten genelde ev kullanicisinin ihtiyaçlari disindaki durumlarda olur. Iyi konfigüre edilmis bir Linux’u tekrar kurmaniz gibi bir durumla karsilasmaniz çok enderdir; o da büyük ihtimalle sizden kaynaklanmaktadir! Linux’ ta kurdugunuz hiçbir program sizden reboot istemez, sistemde her türlü degisikligi sistemi açik tutarak yapabilirsiniz.
Kurulum süreleri ise Windows’ la karsilastirildiginda gerçekten çok kisadir. Netscape 4.51′i kurmak Celeron 300 (A degil) 96MB RAM makinede yaklasik 15 saniye sürüyor. Mandrake 5.3 (Red Hat 5.2) tüm paketlerin kurulumu ise ayni makinede yaklasik 18 dakika! Linux sadece kurulumlarda degil her türlü ortamda üstün performanslidir. 33.600 ISA modem ve dijital santrale bagli hatla Turk.net’ in tüm Türkiye için PRI numarasina baglanmak Linux’ ta baglanti programinin çalistirilmasi dahil (Kppp) 30 saniye iken Windows’ un “Aga oturum açmasi” çok daha uzun sürüyor.
Kurulusundan beri hep MS Windows’ la ayni ortamda yasamak zorunda kalan Linux’un Windows partiton’ lari ile olan mükemmel uyumlulugunu da eklemek gerekiyor. Sabit diskinizdeki NTFS dahil tüm Windows bölümlerinize Linux’ tan erismek, yazmak, hatta format atmak mümkündür. Sürekli Beta asamasinda olacaga benzer Windows emülatörü Wine (www.winehq.com) ise su an için biraz sorunlu da olsa, birçok Windows programini çalistirabilmektedir. Ayni sekilde bir de DOS emülatörü bulunmaktadir.
Çöken bir Windows’ taki dosyalara Linux’ tan eriserek birtakim düzenlemeler yapmak ve sistemi ayaga kaldirmak gayet mümkündür. Sonuç olarak; yüksek performansli, kararli, saglam ve en önemlisi bedava olan bir isletim sistemini son kullanicilar için de mantikli bulmamak imkansiz. Tek yapmak gereken sey, biraz daha fazla yardim dosyalari ile ilgilenmek, gerektiginde komut satirindan çalistiracaginiz programlarla, konfigürasyon dosyalariyla oynamak olacaktir. Bunu da aslinda Windows’ u kisa bir ilk defa kurup bir kaç program kurup kaldirdiktan sonra Windows’ u tekrar kurmakla geçireceginiz zamana sayabilirsiniz
X WINDOW AYARLARI
X Window, kisaca X, Linux’ ta grafik arayüzüne verilen isimdir. Kurulum programi bu menüde ekran kartinizi otomatik olarak taniyacak ve gerekli yazilimi yükleyecektir. Ancak, asagida yer alan bazi kartlari Red Hat 6.0 ile kullanamayacaksiniz.
TNT2 kartlari
Voodoo Banshee
I740 chipset’li kartlar Bir ekran karti seçildikten sonra sistem gerekli tüm sürücüleri yükleyecektir.
Ardindan uzun bir monitör listesiyle karsilasiyoruz. Bu listedeki monitörden size en uygun olanini isaretleyin. Monitörün tipi listede yoksa “Custom” seçenegini isaretleyin. Ardindan da monitörün dikey ve yatay tazeleme hizlarini belirtin. Yatay tazeleme sikligi 14 ve 15 inç monitörler için: Non-Interlaced SVGA, 1024×768 @ 60 Hz, 800×600 @ 72 Hz
ve 17 inç monitörler için:
Monitor that can do 1280×1024 @ 70 Hz seçilebilir.
Düsey tazeleme ise 50-90 ya da 50-100 arasinda olacaktir. Mümkünse bu degerleri monitörün kullanim kilavuzundan arayip bulun.
Ardindan ekran karti belleginin ne kadar oldugu sorusu ekrana gelecektir. Buradan ekran karti belleginin miktarini isaretleyin. Gerçek degerinden daha az ya da daha fazla yazmak, ekran kartina herhangi bir zarar vermez, ancak X Window’ un da düzgün çalismasini engeller.
Video clockchip ayarlari için “No Clockchip Setting” seçin ve kullanilabilecek ekran çözünürlüklerinin seçilecegi ayarlamalari yapin. Burada istediginiz renk derinligi ve ekran çözünürlüklerini ayarlayin. Sistem açilinca bu ekran çözünürlükleri arasinda Control – ve Control + tuslari yardimiyla gezinebilirsiniz. – ve + tuslari için nümerik klavyeyi kullanin. Son olarak, X Window bir kere denenecektir. Eger açilista dogrudan siyah-beyaz iç karartan bir pencereye düsmek yerine X Window’ dan girmeyi isterseniz, karsiniza gelen soruya “Yes” cevabi verin. Böylece Red Hat Linux 6.0 CD’ sini sisteme kurulmus olur.
Linux için Aksesuar seçimi
Linux kurma isleminin bu noktasinda, Linux sisteminizde olmasini istediginiz birimleri belirmeniz gerekir. Sabit diskinizdeki alanin büyüklügüne göre, karsiniza çikacak listeden istediginiz kadar destek, program, birim ve hatta oyun seçebilirsiniz. Bu listedeki unsurlarin bir bölümü sunlardir Printer Support (Yazici destegi). Isaretlediginiz takdirde kurma programi sizden daha sonra kendinize bir yazici seçmenizi isteyecektir. Elinizdeki Linux dagitimi eski ise yeni renkli yazicilarin sürücüleri bulunmayabilir.
X Window. Linux’un Microsoft Windows türü grafik arabirimi, masaüstü programi. Linux’u Windows gibi masaüstünden simgeleri tiklayarak kullanmak istiyorsaniz, bu seçenegi seçin.
Mail/www/News. Linux’un Internet destegini saglamak için Mektup, Web ve Usenet seçenekleri.
File Managers. Linux’un farkli dosya sistemlerini desteklemesi için, Dosya Yöneticileri’ni seçmeniz gerekir.
Graphics. Linux-tabanli birçok grafik yapma ve editing programi.
X Games. X Windows destegini kurdugunuz takdirde oynayabileceginiz oyunlar.
Console Games. Linux komut istemcisi ekraninda oynayabileceginiz DOS-vari oyunlar.
X Multimedia. Linux’ ta X Window masaüstünde ses ve video destegi.
Linux, Windows’ dan farkli olarak bazi programlari gruplar halinde kurabilir. Burada yapacaginiz tercihler sadece örnegin ses ve video için sistem destegi saglamakla kalmayacak, fakat ayni zamanda, kurma islemini yaptiginiz dagitima bagli olarak birkaç ses ve video editing programini da kuracaktir. Sabit diskinizde yer azsa, burada X Window ve Multimedia disinda tercih yapmak zorunda degilsiniz. Daha sonra dagitim CD-ROM’ undaki programlari tek tek kurabilirsiniz.
Kurma programi birimlerin seçiminden sonra Linux programlarinda mouse destegi isteyip istemedigini ve ne tür mouse’ unuza uygun seçenegi isaretleyin. Bu noktada yanlis tercih yaparsaniz, daha sonra /usr/sbin/mouseconfig programini çalistirarak, tercihinizi degistirebilirsiniz. Saglanacak destek ve kurulacak paketler arasinda X Window’ u da seçtiyseniz, kurma programi X Window’ un ayarlari için ek sorular soracak ve arastirmalar yapacaktir. Bunlarin basinda ekran kartiniz gelir. Red Hat 5.2 ve Caldera 2.2 kurma programlari bazi 3D kartlar hariç, mevcut grafik kartlarini dogru olarak tanirlar. Kartinizi taniyamadigi takdirde program sizden tercih yapmanizi isteyecektir. Ekran kartinizi listede göremezseniz, standart VGA veya Standart SVGA seçenegini isaretleyebilirsiniz. Bu durumda Linux grafik kartinizin bütün özelliklerinden yararlanmasina imkan vermeyebilir.
Daha sonra ayni islemi monitör için yapacaksiniz. Monitörünüz çok eski veya çok yeni degilse, program dogru seçenegi kendisi isaretler. Program monitörünüzü taniyamaz ve seçme isini size birakirsa, Linux’u kurma islemine baslarken Windows’ a kurma islemine baslarken Windows’ a yaptirdiginiz envanterin listesini çikartmaniz ve burada Windows’ un ekraniniza ne çözünürlükte ve ne frekansta sinyal gönderdigine iliskin rakamlari bulmaniz gerekir. Monitörler, imal edildikleri azami çözünürlükten yüksek çözünürlügü ve scan frequency dedigimiz bir saniyede kendisine gönderilmesi gereken video sinyalinden fazla frekansi taniyamazlar. Hatta yanlis bir tercih monitörün tümüyle kullanilmaz hale gelmesine sebep olabilir.
Monitörle ilgili bilgileri Windows’ a da çikarttirmadi iseniz, mutlaka en düsük degerleri seçin VGA ve 640×480 çözünürlük ile 50 Hz frekans, en düsük deger olarak hemen hemen her türlü ekrani çalistirabilir. Kur programi, grafik kartinizdaki RAM miktarini da bu arada belirtmenizi isteyecektir. Bu bilgiyi bilgisayariniz açilirken grafik kartinin türünü, modelini gösterin listede bulabilirsiniz. Bu bilgi hizla kaybolacagi için dikkatli olmaniz gerekir. Bir diger kaynak da grafik kartinin eger atmadiysaniz, kutusu olabilir.
Kurma programi video clockchip diye bir ayar yapmanizi isterse, bu oldukça eski ekran kartlarinda kullanilan bir ayar türü oldugu için seçme yapmadan atlayabilirsiniz. Ekraninizda görüntülenecek renklerin derinligi (bit degeri) ile ilgili kutuda yapacaginiz tercih grafik kartinizin RAM’ i ile dogru orantilidir. FGrafik kartinizda 1 MB RAM varsa, ekran çözünürlügünü monitörünüzün kaldirabilecegi en yüksek sinira örnegin 1024×768 piksel’ e getirirseniz, ekranda en fazla 256 ayri renk elde edebilirsiniz. Çözünürlügü azaltirsaniz, ekranda elde edilebilecek renk sayisi artar.
Linux ta Network Bağlantısı
Linux, tek basina kullanilan kisisel bilgisayar degil, bir ag ortaminda bulunan bilgisayar için tasarlandigindan, kurma asamasinda sizden ag ile ilgili bilgiler isteyecektir. Bilgisayariniz ag ortaminda degilse, bu bölümü Cancel dügmesini seçerek ve Enter’ a basarak geçebilirsiniz. Bilgisayariniz bir agin üyesi ise yapmaniz vermeniz gereken bilgileri ag yöneticinizden almaniz gerekir. Bilgisayarinizin ag arabirim kartinin, ag merkezi ile bilgisayariniz arasinda varsa geçit bilgisayarin ve nihayet agdaki bilgisayarlarin adlarinin listesini tutan Nameserver bilgisayarin sabit IP adresleri istemelisiniz.
Sistem saati ve tarihi belirteceginiz ve BIOS’ tan edinilecek saatin yerel mi, yoksa Greenwich saati mi oldugunu belirttikten sonra sira Linux açilirken yüklenecek servisleri belirlemeye gelecektir.
Awd, atd, ve autofs gibi Linux uzmani degilseniz adindan islevini anlamakta zorluk çekebileceginiz birçok servisin gösterildigi bu listede bazi seçeneklerin seçilmis oldugunu göreceksiniz. Bu Linux dagitimini yapan firma tarafindan seçilmis varsayilan servislerdir.
Ilerde, Linux’u daha iyi ögrendiginiz zaman bir boot-time servisin eksik oldugunu anlarsaniz, bunu kolaylikla kendiniz baslatabilirsiniz. Simdilik varsayilan seçimleri kabul edin. Yazici destegiyle ilgili bölümde ise bilgisayariniza bir yazici bagli ise local seçenegini isaretleyin. Ag yazicisindan yararlanacaksaniz ve yaziciyi dogrudan kullanabilecekseniz “remote lpd” seçenegini, yazicidan bir yerel LAN agi yöneticisi araciligiyla yararlanacaksaniz. “LAN Manager” seçenegini isaretlemeniz gerekir.
Bunu yaptiktan sonra Next dügmesini seçin ve Enter’ a basin. Linux, bir yaziciya is gönderen programin çabuk serbest kalmasini veya ayni anda birden fazla programin ayni yaziciya is göndermesini saglamak amaciyla, yaziciya gönderilen isi, önce sabit diskte bir bekleme alanina yazar. Buna spool dosyasi denir. Sisteminizde birden fazla yazici varsa, Linux her yazici için ayri bir spool dosyasi olusturmak amaciyla sizden bu dosyalara isim vermenizi ister. Bir yaziciniz varsa, önerilen ismi kabul edip, Next i seçerek Enter’ a basin.
Simdi yazicinin bagli oldugu kapiyi belirleyeceksiniz. Windows ortaminda LPT1; LPT2 adiyla bilinen kapilar, Linux ta /dev/lp0/dev/lp1 adini alirlar. Yazicinizin bagli oldugu paralel kapiyi seçtikten sonra Next’ e giderek Enter’ a basin ve yazici türünü belirleyeceginiz kutuya ulasin. Yaziciniz bu listede yoksa kitapçigina bakarak, uyumlu oldugu yazici türlerini arastirin ve bu listede o yaziciyi seçin. Bazi yazici türleri için Linux, kagit ebadi, baski çözünürlügü gibi ek bilgiler isteyebilir.
Bu bilgileri sagladiktan sonra, tercihlerinizin toplu olarak sunuldugu bir kutuda, bunlarin dogru oldugunu Done dügmesini seçerek ve Enter’ a basarak belirtebilirsiniz. Seçimleriniz hatali oldu ise, Edit dügmesini seçerek, geri dönebilirsiniz. Uygun yazici bulamiyorsaniz, her an Cancel dügmesini seçip Enter’ a basarak, yazici seçme isini sonraya birakabilirsiniz. Bu durumda yazicinizin imalatçisinin Internet sitesine giderek Linux için sürücü olup olmadigini arastirabilirsiniz. YENI LINUX KULLANICILARININ GÖZDESI OLAN EASY LINUX
Easy Linux, Alman Easy Information Technologies tarafindan 1998 yilinda baslatilan bir proje. Buna proje demek biraz yanlis, zira su anda kurulumu ve kullanimi en kolay Linux dagitimi. Geçtigimiz yillara kadar Linux, kurulumu zor bir isletim sistemi olarak taniniyordu. Kurulumdan sonra yapilmasi gereken ayarlar da bilgisayar ögrenmeye yeni baslayan birisi için korkutucu olabiliyordu. Linux’u bir programci, hobici olarak benimseyenler bu sorunlarin üstesinden rahatlikla gelebilirler, ancak masaüstüne gelince isler tersine dönüyor. Easy Linux, kurulum sirasinda bir VGA X Window penceresi açiyor. Fare otomatik olarak tanindiktan sonra, 5 ayri dilde kuruluma devam edebiliyorsunuz.
Bu arada hemen belirtelim, halen 1.0 sürümünde olan Easy Linux’un 1.1 sürümü tamamen Türkçe destekli olacak. Kurulum sirasinda ve kurulumdan sonra yapacaginiz tüm ayarlar Türkçe menülerle karsiniza gelecek. Easy Linux’un üç farkli kurulum yöntemi var: Yeni baslayanlar için tüm islemler otomatik olarak yapiliyor ve size sadece “Next” tusuna basmak kaliyor. Her sayfada ayrica bir de yardim tusu var. Kurulum sirasinda Linux ile ilgili temel bilgileri de farkinda olmadan aliyorsunuz.
Ileri düzey kurulum, daha önce bir Linux dagitimi kurmus ve temel bilgisi olanlara yönelik. Bir ag isletim sistemi kurmak için seçilmesi gereken yöntem de bu. Son olarak, profesyonel düzey kurulum ise “guru”larin isi. Yapilmasi gereken hemen her islem kullaniciya birakiliyor. Ag, modem, fare ayarlari, diskin bölümlendirilmesi gibi islemleri teker teker elle halletmek zorundasiniz. Easy Linux’un bazi özellikleri asagida yer aliyor.
Tamamen grafik tabanli, kolay kurulum
Otomatik donanim tanima
NLS (Dogal dil destegi)
Kolay X Window kurulumu
KDE (K Desktop Environment) destegi
Linux Easy gelistiricileri, bu dagitimi tamamen modern, kolayca kurulabilen ve metin ekrandan degil, X Window’ dan yönetilen bir Linux dagitimi isteyen Linux kullanicilarina yönelik olarak yaptiklarini söylüyorlar. Halen 1.0 sürümündeki Easy Linux, 1.1 ve 2.0 sürümlerine Türkçe destekli olarak girecek.
Linux giriş
Linux işletim sistemi Açık Kaynak Kodlu Programı ücretsiz olarak kullanabileceğiniz ve Bilgisayarnıza kurabileceğiniz bir yazılımdır.
Dilediğiniz sürümü internetten indirerek başlayabilirsiniz.
Bazı sürümleri ve internet adresleri
RedHat (http://www.redhat.com)
Fedora Project (http://fedora.redhat.com)
Mandrake (http://www.mandrakelinux.com)
Suse (http://www.suse.com)
Debian (http://www.debian.org)
Knoppix (http://www.knoppix.com)
Xandros (http://www.xandros.com)
OpenOffice (http://www.openoffice.org)
Linux Nedir
Linux nedir ve özellileri
TOMSRTBT: Tom Oehser tarafindan gelistirilmistir; tel floppy diskete sigar; kendisini RAM diske yükledigi için disket sürücüsünden yaralanma imkani verir. Baslangiç ve tamirat amaciyla kullanilabilir. Çok sayida tamirat programi içerir.
TURKUAZ: Türkiye Linux grubu (www.linux.org.tr) tarafindan gelistirilmis, Türkçe Linux dagitimidir. CD-ROM olarak çikartilmis sürümlerini edinmek mümkündür. Grup, Internet sitesinde Linux kullanicilarina destek vermektedir.
WORKGROUP SOLUTIONS: Piyasaya sürdügü çesitli DOS,OS/2 ve Unix is programlarini Linux için yeniden çikartan bu firma, Linux dagitimi da yapmaktadir. Bu firmanin kurdugu Linux Mall adli Internet sitesinde (www.linuxmall.com) , Linux için sürücüler, yardim dosyalari ve ücretli-ücretsiz çok sayida uygulama programi bulunur.
YGGDRASIL LINUX: 1993’te disketle dagitilan Linux, kurulum sirasinda bilgisayarlarin sabit ve floppy disketleri, ses ve ekran kartindan baska tarafiyla ugrasmaz ve X Windows masa üstünde baska grafik arabirim kurmazdi. Yggdrasil Computing firmasi (www.yggdrasil.com) bugün de isteyene ücretsiz dagitim
sürücüleri ile gelisimini sürdürmektedir.
DOS, Windows ve diger UNIX isletim sistemleri gibi Linux için de degisik donati programlari vardir. Gerçekte Linux adi sadece Linus Torvalds ve Linux Gelistirme Ekibi adi verilen bir grubun ortaya çikarttigi ve güncellestirdigi çekirdek kod veya bilgiislem bilimindeki adiyla kernel’a aittir. Kernel, bilgisayarin hafiza, dosya sistemi, ag, donanim araçlari ve çalistirilacak programlarla donanim arasindaki iliskileri düzenleyen programdan ibarettir. Bir bakima kernel, Linux sisteminde, bilgisayarin trafik polisidir.
Fakat kullanici olarak bizim Linux dedigimiz sey ise kurma programi + kernel + sistem yönetim araçlari + ücretli ve ücretsiz uygulama programlari” bütünüdür. Bu paket içinde sadece “kernel” ücretsiz dagitilmak zorundadir; bunun disindaki bütün unsurlar için üretici-dagitici kisi, kurum veya firma ücret alabilir.
Bu noktada Dagitim adiyla bilinen paketlerden hangisinin daha iyi oldugu sorusu kaçinilmaz olarak sorulabilir. Bu sorunun yaniti, bir bakima Linux kullanmaya niyetli kisinin uzmanlik düzeyi ve Linux ile yapmak istedigi islerin türüne göre degisir. Örnegin, RedHat ve Caldera firmalari, Linux Gelistirme Ekibi’nin bazi mensuplari tarafindan kurulmus olmanin disinda bu grupla yakin isbirligi yaptiklari için Linux Kernel’indeki gelismeleri izlemekte ve en son Kernel sürümünü içeren yeni dagitim sürümlerini piyasaya sürmektedir.
Fakat uzman Linux kullanicilari en son Kernel sürümü yerine, arizalari, eklikleri giderilmis, hatalari ayiklanmis nispeten eski Kernel’lari tercih ederler. Sizin de en son Linux Kernel’ini edinmek gibi bir iddianiz yoksa, nispeten eski ve ücretsiz bir Linux dagitimi ile yetinebilirsiniz. Ancak bu tür dagitimlarda, örnegin 3D grafik kartlari, yeni ve hizli ag kartlari, elektronik fotograf makineleri, yeni yazicilar gibi donanimlar için gerekli sürücü ve bu tür araçlardan yararlanabilecek yazilimlar bulunmayabilir.
Nispeten yeni bir bilgisayarimiz varsa, Linux Kernel’ inin yeni sürümlerinin avantajlarindan yararlanmak isteyebilirsiniz. Ayrica bazi donanimlarda Kernel disinda çok az yazilim bulunur. Oysa ticari dagitimlarda yüzlerce ücretsiz dagitim vardir. Ayrica bu tür dagitimlarda örnegin Corel firmasinin WordPerfect kelime-islemcisi gibi, Windows dünyasinin belli basli yazilimlarinin Linux sürümlerini de bulabilirsiniz.
Linux yazilimlari ya tamamen ücretsiz edinilebilir; ya da belirli bir süre kullandiktan sonra üreticisine programi sürekli kullanmak için gerekli bedel gönderilir. Bunlarin disinda tipki Windows, OS/2 ve Unix programlari gibi, ticari Linux programlari da satilmaktadir. Herhangi bir Linux dagitiminda, birden fazla grafik kullanici arabirimi (Windows terimleriyle ifade edersek, masaüstü olusturan, mouse kullanmaya imkan taniyan ve programlari kendi pencereleri içinde çalisan programlar) bulunabilir. Ayrica bir Linux dagitim CD-ROM’unda, DOS komut istemcisine benzeyen komut satiri ekraninda çalistirilabilen kelime-islemcilerden tutun, ses editing programlarina kadar çok sayida yazilim bulabilirsiniz.
Linux dagitimlarinin büyük bir bölümü, ag ortami, ag sunucusu ve ag istemcisi (is istasyonu) bilgisayarlar dikkate alinarak hazirlandigi için Internet’te Web ve elektronik posta hizmeti verebilmelerini saglayan programlar, araçlar ve server’lar bulunur.
LINUX’UN KURULMASI
Bilgisayar Ag Isletimcisi veya Unix ortaminda tecrübe sahibi bir kullanici degilseniz, Linux kurmaya size birçok kolayliklar saglayan bir dagitimin CD-ROM’ u ile baslamalisiniz.
GÜVENLI BIR LINUX KURULUMU IÇIN
Ise baslamadan önce sabit diskinizde program dosyasi olmayan, yazi, resim, muhasebe kaydi, veri tabani gibi size ait verileri içeren dosyalari mutlaka yedekleyin. Windows için gerekli ve asli Windows kurulum Cd’ sinde olmayan, Internet’ ten download ettiginiz veya daha sonra güncellesmis sürücü dosyalarini mutlaka disketlere alin. Bu tür dosyalar diskete sigmayacak kadar büyükse, çesitli programlari kullanarak bunlari disketlere yükleyebilirsiniz. Ücretsiz dagitilan FileSplit bu tür programlardan biridir. (http://www.partridgesoft.com)
Elinizde, özellikle mevcut donaniminizi sizin için taniyacak araçlar bulunan bir Linux dagitimi yoksa, komut satirindan Linux ayarlarini yapmaniz, en hafif ifadesiyle güç olabilir. Mevcut sisteminizde Windows kurulu ise, sabit diskinizde Linux için bir bölüm (partisyon) açmaniz gerekir.
Fakat önce Linux için gerekli asgari donanim gereklerinden söz edelim. Bir Intel veya Intel uyumlu CPU bulunan bilgisayara Linux kurarken, grafik arabirim (Windows-vari masaüstü programlari) kullanmayacaksaniz, 4 MG RAM bol bol yeterli olacaktir. Linux’ un yayilmasi için çaba gösteren gruplar ve kisiler, Linux’ un
KURULUMA BASLAMADAN ÖNCE
Linux kurmaya baslamadan önce su bilgileri derlemis olmalisiniz:
1. Disk kontrol türü: Sabit diskleriniz IDE veya SCSI türü olabilir. Modern anakartlarda genellikle iki IDE baglantisi bulunur ve bu baglantilarin her birine iki sabit disk takilir. Ayrica bilgisayarda CD-ROM okuyucular da IDE veya SCSI türü olabilir.
2. Sabit diskler: IDE veya SCSI türü kaç sabit diskiniz var; C:, D:, E:, F: ve bunlarin büyüklükleri nedir?
3. CD-ROM: Bilgisayariniza nasil bagli; IDE, SCSI? Markasi ve modeli nedir?
4. RAM: Bilgisayarinizda kaç MB fiziki hafiza var?
5. MOUSE: Bilgisayara bagli Mouse’ un tür nedir; PS/2, Bus Mouse, Seri Mouse? Seri mouse’ unuz varsa, bagli oldugu COM kapisi hangisi:COM1, COM2; ve hangi protokolü kullaniyor; Microsoft veya Logitech.
6. Network Karti: Bilgisayarinizda Network karti varsa, markasi ve modeli nedir; hangi bir ag standardina uygundur? Bilgisayariniz bir ortamina bagli ise, sabit IP adresiniz, ag maskeniz, Ag Sunucusu’ nun IP adresi, bagli oldugunuz Etki Alani’nin (domain) veya Is Grubu’ nun (Workgroup) adi nedir?
7. Windows sisteminde masaüstünün özelliklerini ayarladiginiz kontrol kutusunda gösterilen renk sayisi ve masaüstü alaninin genisligi ile Ileri dügmesi ile ulasacaginiz kutuda grafik kartinizin türü, RAM’ i gibi bilgileri kaydedin.
8. Yazicinin markasi, türü, bagli oldugu kapi gibi bilgileri yazin.
9. Ses kartinizin ve modeminizin kesme istedigi (IRQ) ve giris-çikis araligi (I/O address) bilgilerini yazin.
daima Windows’ dan az hafiza ve sabit disk alani istedigini vurgularlar. Ancak, Linux sisteminizin de Windows gibi bir grafik masaüstü sahip olmasini istiyorsaniz, örnegin X Windows programi kullanacaksaniz, asgari RAM miktarinin 8 MB olmasi gerekir. Yeni ve X Windows’ a göre daha çok kaynak isteyen grafik arabirimler için bu miktar en az 16 MB’ tir. 32 MB hafiza ile Linux hem grafik arabirimine sahip programlari çok hizli çalistirabilir; hem de ayni anda daha çok program çalistirma imkaniniz olur.
Grafik arabirimi istemiyorsaniz, Linux 40 MB sabit disk alanina sigacaktir. Linux 40 MB sabit disk alanina sigacaktir. Windows’ u da kurarsiniz, Linux’ un aldigi alan 120 MB’ i bulur. Herhangi bir ticari Linux dagitimindaki bütün donanim, araç ve kolaylik programini kurmaniz halinde, ortalama 680 MB alana ihtiyaç duyabilirsiniz.
Hemen hemen bütün ticari ve ticari olmayan Linux dagitimlarinin CD-ROM’ larinda disket yapma programi bulunur ve bu programlar çogunlukla Dos ve Windows ortaminda çalisirlar. Ne var ki, en hayati asgari bölümlerini bile almaya kalksaniz, Linux’ u kurmaniz için gerekli programlar ve dosyalar rahatçi 150 disketi doldurur. Bu yüzden Linux’ u en rahat ve kolay sekilde CD’ den kurabilirsiniz.
Bunanla birlikte bir ya da iki adet, bilgisayarinizi çalistirmaniz için gerekli Boot-up disketlerine ihtiyaciniz olacaktir. Linux dagitim dosyalari bir ag merkezinde ise, kurma islemini ag baglantisi yoluyla da yapabilirsiniz.
Asgari sartlari karsilayan bir sisteminiz varsa ve CD-ROM, disket veya ag yollarindan biriyle, elinize Linux dagitim dosyalarini geçirdi iseniz, ikinci adima geçebilir ve bilgisayarinizin bölüm ve parçalari hakkinda, biraz sonra size gerekli olacak bilgileri toplayabilirsiniz.
Bu bilgiler genellikle ve en kolay sekilde bilgisayariniz (varsa ve hala kaybolmamissa) elkitabinda bulunur. Fakat bilgisayarinizda DOS veya Windows kurulu ise, bu bilgileri DOS ve Windows 3.1 ortaminda MSD.EXE programi araciligiyla, Windows 95 ve 98 ortamlarinda Baslat menüsünden Programlar/Donatilar/Sistem Bilgisi maddesini seçerek bulabilirsiniz.
Linux’ u, RedHat veya Caldera firmalarinin dagitim CD-ROM’ larindan kuruyorsaniz, muhtemelen bu bilgilerin sabit disk ve grafik karti ile ilgili olanlarina ihtiyaciniz olmayacaktir; ancak Linux kurulduktan sonra ag bilgilerine gerek duyacaksiniz.
Devami var…….
